تایبەت بە سایتی هەواڵ بۆ هەموان

حوكمي تةجويد

 

 

   ثةيأةوي كردني ئةم زانياري’ية لة خوصندني قورئاندا (فةرزي عةينة) واتة ئةوةي لة كاتي خوصندنةوةي قورئان دا ثةيأةي تةجويد نةكا ئةوة طوناهبارة و سزاي لاي خوا ئةبص.

   بةلآم زانيني ئةم زانياري’ (تجويد)ة، واتة هؤ و بةلَطةي ئةو دةستوور و  أص و شوصنة (فةرزي كيفاية)ية بة واتايةكي ديكة دةبص لة ولآتدا كةسانصك ببن بزانن بؤضي ئةوة وا دةخوصنرصتةوة و وا ناخوصنرصتةوة.

   جا كة زانياري’يةك ئةوةندة طرنط و بايةخدار بص زؤر ثصويستة موسلَمان شتصكي لص بزانص و ئاطاداريي بةسةر’دا هةبص، بؤية وا بةثصي توانا و ئةوةندةي ئةمأؤ بة ثصويستي بزانين بؤ خوشك و برا قورئان ثةروةرةكانم ثصشكةشتان ئةكةم:

 

1- خوصندني (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) ثصش دةستكردن بة خوصندنةوةي قورئان سووننةتة..كة ئةتوانرص لةطةلَ (بسم الله الرحمن الرحيم) دا بةسةر يةكةوة بخوصندرصتةوة يا  دةتوانرص بة جياوازيش بخوصنرصتةوة.

2- خوصندني (بسم الله الرحمن الرحيم) زؤر ثصويستة لة دةستكردن بة خوصندني سووأةتةكان’دا جطة لة سووأةتي (التوبة) وة ئةتوانرص بةسةر يةكةوة لةطةلَ (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) بخوصنرص و ئةشتوانرص بة جياواز بخوصنرصتةوة.

3- بةيةكطةيشتني نووني زةننةدار (النون الساكنة) يا (تنوين) لةطةلَ ثيتةكاني زماني عةرةبي’دا.

ئةثرسي نووني زةننةدار ضي’ية؟ واتة ثيتي (نون) كة زةنةي (سكون) هةبص. واتة (نون) صك كة نة (سةر) نة (ذصر) وة نة (بؤر)ي ببص.

   دةشثرسي: (تنوين) ضي’ية..؟ بريتي’ية لة دروست’كردني (نون)صكي زةننةدار لة كؤتايي هةر ناو(اسم)صكةوة كة حالَةتةكةي واي داواكردووة كة بؤي دروست بكرص بة بص ئةوةي بنووسرص بةلَكو بة نيشانةي (دوو سةر) يا (دوو ذصر) يا (دوو بؤر) دياريان كردووة. 

   جا بؤ ئةم بةيةكطةيشتنة بيست و هةشت ثيتةكةي زماني عةرةبي دةكرصن بة ضوار بةشةوة. واتة بةيةكطةيشتني نوني زةنةدار يا (تنوين) لةطةلَ ثيتةكاندا ضوار حالَةتي هةيةكة ئةمانةن:

 

 

 

 أ.  حالَةتي (اِظهار)

   واتة ئاشكراكردن و دةرخستني نون بة بص مينطة (غنة)، ئةوةش كاتصك دروست’دةبص كة نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ شةش ثيت لةو بيست و هةشت ثيتةي زماني عةرةبي بة يةك بطةن:

ئةو شةش ثيتانة ثصيان دةطوترص ثيتةكاني (اظهار) يا ثيتةكاني (حلق) ئةوانيش بريتين لة: ( أ ، ه ، ع ، غ ، ح ، خ ).

   هؤي دروست بووني ئةم حالَةتةش ئةوةية كة مةخرةجي نون دوورة لة مةخرةجي ئةو شةش ثيتةوة.

   هةندص لة زانايانيش ئةو شةش ثيتة دةكةن بة سص بةشةوة بؤ زياد و كةمي ئةو ئاشكراكردنة:-

 

1-  (اظهار)ي زؤر لة (أ ، ه)  دا.

2-  (اظهار)ي مامناوةندي لة (ع ، ح)دا.

3-  (اظهار)ي كةم لة (غ ، خ)دا.

نموونةي (اِظهار)

تةنوين

نوني زةنةدار لة دوو وشةدا

نوني زةنةدار لة يةك وشةدا

ثيتةكان

رَسولٌ أَمين

مَنْ امَن

يَنْأون

أ

سَلامٌ هِي

اِنْ هو

يَنْهَون

ه

حَكيماٌ عَليماََ

مَنْ عَلِم

يَنْعِق

ع

عَزيزٌ غَفور

مَنْ غَل

يَنْغضون

غ

عَليمٌ حَكيم

مِنْ حَسنة

يَنْحتون

ح

قَومٌ خَصمون

مِنْ خَير

مُنْخَنقة

خ

 

 

 

ب.  حالَةتي (اِقلاب)

 

   اقلاب واتة هةلَطصأانةوة ياطؤأيني نون بة ميم لة كاتي بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يان تةنوين لةطةلَ ثيتي (ب) بةو مةرجةي هاوكات لةطةلَ طؤأينةكةدا كةمصك مينطة(غنة)شي بؤ دروست ببص :

ئةي مينطة ضي’ية؟ مينطة يا (غنة) بريتي’ية لة دةنطصك كة لة لووتدا دروست ئةبص و زمان هيض دةوري لة دروستكردني’دا ني’ية.

   ئةندازةي (غنة)ش دوو حةرةكةية، وة لة حالَةتي (اِدغام) و (اِقلاب) و (اِخفاء)دا روو دةدا. نمونةي (اِقلاب) وةك ئةمانة:

( أَنْبياء ، مِنْ بَعد ، سميعٌ بَصير ، أَليمٌ بِما كانوا ).

 

 

 

ج.   حالَةتي (اِخفاء)

 

   اخفاء واتة شاردنةوةي دةنطي نون بة مةرجي دروست بووني مينطة لة كاتي بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ ثانزة ثيت لة ثيتةكاني زماني عةرةبي’دا. ئةم حالَةتة لة نصوان حالَةتي (اِظهار) و (اِدغام) داية، واتة نة دةرخستن و ئاشكراكردني تةواوة و نة تص’هةلَكصش و طوم’كردني تةواوة.

ثيتةكاني (اِخفاء) ئةم ثانزةيةن:

( ث ، ج ، ذ ، ز ، س ، ص ، ض ، ظ ، ف ، ش ، ط ، د ، ت ، ق ، ك ) كة  لة سةرةتاي ووشةكاني ئةم شعرةدا كؤكراونةوة:

 

صف ذا ثنـاكـم جــاد شخص قـدسـمـا

دم طيبـــا زد فــي تقـي ضـع ظـالـمــا

 

 

  هةندصك لة زاناياني تةجويد اخفاء دةكةن بة سص بةشةوة: كةم و زؤر و مامناوةندي.

 

1- لةطةلَ ثيتي ( ط ، د ، ت )دا (اخفاء) ي زؤرة.

2- لةطةلَ ثيتي ( ق ، ك )دا (أخفاء) ي كةمة.

3- لةطةلَ ثيتي ( ث ، ج ، ذ ، ز ، س ، ص ، ض ، ظ ، ف ، ش ) دا  (اخفاء) ي مام ناوةندي’ية.

نموونةي (اِخفاء)

تةنوين

نوني زةنةدار لة دوو وشةدا

نوني زةنةدار لة يةك وشةدا

ثيتةكان

جناتٍِِ تجري

منْ تراب

أحسنْتم

ت

ماًً طهوراًً

منْ طين

فاْنْطلقنا

ط

دكاًً دكا

منْ دونه

أنْدادا

د

رزقاًً قالوا

منْ قبلك

ينْقضون

ق

علياًً كبيرا

و أنْ كان

منْكم

ك

ماًً ثجاجا

منْ ثمرة

منْثورا

ث

صعيداًً حرزا

أنْ جاءكم

أنْجيناكم

ج

عزيزٌ ذو انتقام

منْ ذهب

انْدرتكم

ذ

نفساًً زكيا

منْ زكاها

انْزلنا

ز

خالصاًً سائغا

منْ سوء

ماتنْسخ

س

بأساًً شديدا

منْ شيء

منْشورا

ش

جمالةُ صفر

لثنْ صبرتم

ينْصرون

ص

وكلاًً ضربنا

منْ ضل

منْضود

ض

ظلاًً ظليلا

منْ ظل

تنْظرون

ظ

بيوتاًً فارهين

منْ فوقهم

ينْفقون

ف

 

 

 

د.   حالَةتي (اِدغام)

 

    ادغام بةطشتي بريتي’ية لة تصهةلَكصش’كردني ثيتصكي زةنةدار لةطةلَ ثيتصكي بزواو (متحرك)دا بةو مةرجةي هةردووكيان ثيتصكي شةددةدار دروست بكةن. بةلآم ئصمة’ لصرة’دا تةنها باسي ئةو (ادغام)ة دةكةين كة لة بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ شةش ثيتةكةي تري زماني عةرةبي كة لة وشةي (يرملون)دا كؤئةبنةوة واتة ثيتي ( ي ، ر ، م ، ل ، و ، ن ) دروست دةبص.

 

    شاياني باسيشة كة ادغام لة دوو وشةدا نةبص روونادا، واتة دةبص نونةكة يا تةنوينةكة لة كؤتايي وشةيةكدا بص و ثيتةكةي -ادغام-يش لة سةرةتاي وشةيةكي ترةوة بص. واتة لة وشةيةكي وةكو (دنيا، صنوان، قنوان، بنيان) دا ادغام روونادا.

 

 

(اِدغام) يش دوو جؤرة:

 

(1) (ادغام)ي مينطةدار واتة(مع الغنة): كة بريتي’ية لة بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ ضوار لةو شةش ثيتة كة لة وشةي (ينمو)دا كؤدةبنةوة.. لةو كاتةشدا مينطةش دروست ئةبص لةطةلَ تص’هةلَكصشةكةدا ضونكة سيفةتي نونةكةي تصدا دةمصنص.. هةروةها ثصيشي دةوترص (ادغام)ي ناتةواو.

(2) (ادغام)ي بص مينطة واتة(بلا غنة): كة بريتي’ية لة بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ دوو ثيتةكةي تردا كة (ل’’’،’’’ر)ية. لةو كاتةدا مينطة دروست نابص ضونكة هيض سيفةتصكي نونةكة نامصنص بؤية ثصي ئةلَصن (ادغام)ي تةواو.

   شاياني باسة لة قورئان دا لة دوو جصطةدا نوني زةننةدار ئةكات بة (واو) كةضي (اظهار) أووئةدا ئةويش لة (يس و القرأن) و (ن و القلم)داية.

نموونةي (اِدغام)

جؤري ادغام

تةنوين

نوني زةننةدار

ثيتةكان

ناتةواو

لقوم يؤمنون

أنْ يقولون

ي

ناتةواو

رسولاًً نبيا

عنْ نفس

ن

ناتةواو

هدىًً من

منْ ملجأ

م

ناتةواو

جناتٍٍ و عيون

منْ ورائهم

و

تةواو

هدىًً للمتقين

انْ لم

ل

تةواو

غفورَُ رحيم

منْ ربهم

ر

 

 

4 - ئةوةي باسمان كرد ئةو حالَةتانة بوون كة  لة كاتي بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ ثيتةكاني زماني عةرةبيدا أوودةدةن، بةلآم حالَةتي (ادغام) سص جؤري زياد لةو دوو بةشةي ديكةي هةية و هةر جؤرةيان ناوي تايبةتي هةية.

 

 

أ.  اِدغام المثلين أو المتماثلين

      بريتي’ية لةو حالَةتة تصهةلَكصشةي كة أوو دةدا لة كاتي بةيةكطةيشتني ثيتصكي زةننةدار لةطةلًَ هةمان ثيتدا بة شصوةي بزواو، جا هةردوو ثيتةكة لة يةك ووشةدا كؤ ببنةوة وةكو: (يُدركْكُم) يا لة دوو ووشةدا وةكو (أضربْ بِعَصاك)، ئةو ثيتانةي ئةم جؤرة تص هةلَكصشة دروست دةكةن يانزة (11) ثيتن، هةمووشيان (ادغام)ي تةواو درووست ئةكةن جطة لةو دوو ثيتي (نون و ميم) كة (ادغام)ةكةيان مينطةدارة و ناتةواوة ضونكة ئةم ثيتانة بة بص مينطة ناطوترصن.

ثيتةكان ئةمانةن:

(ب ، ت ، د ، ذ ، ر ، ع ، ف ، ك ، ل ، ه ، و ، م ، ن).

نموونة:

 

نموونة

ثيتةكان

 

 

قُلنا أضربْ بِعصاك

ب

 

 

كانتْ تَأتيهم

ت

 

 

وقدْ دَخلوا

د

 

 

وأذْ ذَهب

ذ

 

 

وأذكرْ رَبك

ر

 

 

مالم تستطيعْ عَليه

ع

 

 

فلا تسرفْ في القتل

ف

 

 

يدركْكَم الموت

ك

 

 

بلْ لَهم

ل

 

 

يوجهْه

ه

 

 

اَوْ وا ونصروا

و

 

 

لهمْ مَشو فيه

م

 

 

لنْ نُؤمن

ن

 

ئةثرسي: ئايا ادغام لةم وشانةدا ضؤنة: (كفروا وهم ، في يوسف)؟.

   وةلآم: بة ثصي ياسا دةبص (ادغام المثلين) رووبدا بةلآم لةبةر ئةوةي كة دوو ثيتة زةننةدارةكة ثيتي (مةدد)ن وة ئةطةر ادغام روبدا ئةوا مةددةكة أوو نادا لةبةر ئةوة ادغام لصرةدا أوونادا واتة لةبةيةك’طةيشتني   ي + ي ، و + و ادغام روونادا.

 

 

ب.  اِدغام المتجانسين

   بريتي’ية لة تصهةلَكصشي ثيتصكي زةننةدار لةطةلَ ثيتصكي بزواودا كة مةخرةجيان يةك بص و لة سيفةتدا جياوازبن، ئةو ثيتانةش ئةمانةن كة لةم نةخشةيةي خوارةوةدا روونكراونةوة:

 

جؤر

نموونة

ثيتة بزواوةكان

ثيتة زةننةدارةكان

ادغامي تةواو

أن عبدْتَ

تَ

ذ

ادغامي تةواو

أجيبتْ دَعوتكما

دَ

تْ

ادغامي تةواو

قالتْ طائفة

طَ

تْ

ادغامي تةواو

اذ ْ ظَلموا

ظَ

ذ ْ

ادغامي تةواو

اِركبْ مَعنا

مَ

بْ

ادغامي تةواو

يلهثْ ذلك

ذ َ

ثْ

ادغامي تةواو

لئن بَسطْتَ

تَ

طْ

 

 

 

 ج.  اِدغام المتقاربين

    بريتي’ية لةو تص’هةلَكصشةي لة بةيةكطةيشتني نصوان ثيتي (ل)ي زةننةدار و (ر)ي بزواودا أوو دةدا وةكو (بَلْ ران ، قلْ رَب) يا لة نصوان ثيتي (ق) زةننةدار و (ك)ي بزواودا رودةدا وةكو: (اَلَمْ نَخْلقٌكم).

وة بؤية ثصي دةوترص (متقاربين) ضونكة ئةو دوو ثيتة زةننةدارة هةم لة مةخرةج وهةم لة سيفةتيشدا زؤر  لة دوو ثيتة بزواوةكة نزيكن .

 

 

5- ميمي زةننةدار:

 

  لةطةلَ ثيتةكاني تردا سص حالَةتي هةية:

أ) لة بةيةكطةيشتني (م) زةننةدار و ثيتي (ب) (اِخفاء) أوو ئةدا واتة شاردنةوةي ميمةكة و أووداني مينطة: وةكو (و ما همْ بِمؤمنين).

ب) لة بةيةكطةيشتني (م) زةننةدار لةطةلَ (م)صكي بزواودا ئةوا اِدغام ي ناتةواو أووئةدا وةك باسمان كرد وةكو: (أنهُمْ مُلاقوا).

ج) لة بةيةكطةيشتني (م) زةننةدار لةطةلَ باقي ثيتةكاني زماني عةرةبيدا (اِظهار) أوو ئةدا بة تايبةت لةطةلَ (ف ، و)دا زؤر ئاشكراترة.. وةكو: (ايهم  احسن ، أم خلقوا ، عليهم ولا) ....هتد.

 

 

6- ئةوةي باسمان كرد لة بارةي ثيتي نون و ميمي زةننةدارةوة بوو بةلآم ئةطةر ئةم دوو ثيتة شةددةدار بوون ئةوا ئةبص بة ئةندازةي ئةلفصك مينطةي بؤ بكرص .. وةكو: (من الجنة و الناس ، ثم ، لما).

 

 

7- خوصندنةوةي ثيتي (ال):

 

 

يةكةم: لامي (تعريف) دوو جؤرة:

  أ-    لامي شةمسي: ئةو لامةية كة ناخوصندرصتةوة بةلَكو (اِدغام) أووئةدا لة نصوان ثيتةكةي ثصشويدا و ثيتةكةي دواييدا، بةو مةرجة ثيتةكةي دواي خؤي يةكصك بص لةو ضواردة ثيتةي ثصيان دةطوترص (ثيتة شةمسيةكان) كة ئةمانةن:

(ت ، ث ، د ، ذ ، ر ، ز ، س ، ش ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ل ، ن) ئةم جؤرة (اِدغام)ةش ثص’ي دةطوترص (الادغام الشمسى) وة ئاشكراية كة بص مينطةية، جطة لة (نون) كة مينطةدارة.

نموونة وةكو: (و التائبون ، ابن السبيل ، الضأن ، و الطور ، واللائي..) هتد.

ب-   لامي قةمةري: بةو لامة تةعريفة ئةلَصن كة ئةضصتة سةر ئةو ناوانةي سةرةتاكةيان بةو ضواردة ثيتة دةست ثص دةكا كة ثصيان ئةوترص (ثيتة قةمةري’يةكان) ثيتةكانيش ئةمانةن:

(أ ، ب ، غ ، ح ، ج ، ك ، و ، خ ، ف ، ع ، ق ، ي ، م ، ه) كةلةم أستةيةدا (ابغ حجك وخف عقيمه)كؤكراونةوة. ئةم لامة لةم كاتةدا بة زةننةداري ئةخوصندرصتةوة و ادغام أوونادا بةلَكو ئاشكرا دةكرص و ثصي دةلَصن (اِظهار القمري)

نموونة وةكو: (الامين ، البِر ، و الهدى...) هتد.

 

  ئةثرسي: وشةي قةمةري و شةمسي لة ضي’يةوة هاتووة؟

وةلآم: وا أصكةوتووة كة ضواردة ثيتيان كة يةكصكيان (ش)ة لامي تةعريف ئةشارنةوة هةروةها ضواردةكةي تريش كة يةكصكيان (ق)ة لامةكة ئاشكرا ئةكةن، بة مانا نموونةي ئةوانة كة لامةكة ئةشارنةوة (الشمس)ة وة نموونةي ئةوانةي لامةكة ئاشكرا ئةكةن (القمر)ة..

   جا لصرةدا نوكتةيةكي شيرينيشيان دؤزيوةتةوة كة ئةم لامي تةعريفة وةك ئةستصرة واية و لةطةلَ مانطدا هةلَدص و لةطةلَ خؤردا طوم ئةبص.

 

 

 

دووةم: لامي كردار (لام الفعل):

    ئةمة ئةو لامةية كة يةكصكة لة ثيتة بنةأةتيةكاني كردارصك وةكو لامي (يَلْعَب ، قُلْنا ، يلْحَق) ئةم لامة ئاشكرا ئةكرص تةنها لة كاتصكدا نةبص،ئةطةر بطات بة ثيتي (ر)ي (اِدغام المتقاربين) أوئةدا وةكو (قُلْ رَب) يا بطات بة لامي بزواو كة (اِدغام المتماثلين) أووئةدا وةكو (فَقُلْ لَهُم).

 

 

 

سصهةم: لامي حةرف (لام الحرف):

   ئةبص ئاشكرا بكرص بةو مةرجة نةطات بة ثيتي (ر) و (ل) وةكو: (قُلْ رَب ، بَلْ لَهم) وةك لة خالَي سةرةوةدا باس كرا.

 

 

 

ضوارةم: لامي ناو (لام الاسم):

    ئةبص ئاشكرا بكرص وةكو لة (سُلْطان ، سَلْسَبيلا).

 

 

 

ثصنجةم: لامي فةرمان يا داخوازي (لام الامر):

    ئةو لامةية كة دةضصتة سةر كردارصكي داهاتوو (مَجْزوم)ي دةكا وةكو: (وَلْتَكُن ، وَلْيوفوا) دةبص هةميشة ئاشكرا بكرص.

ئةثرسي: ض كاتصك ثيتي لام بة طةورةيي دةخوصنرصتةوة..؟

وةلآم: تةنها لة وشةي (الله)دا نةبص لامةكة طةورةية ئيتر لة طشت شوصنصكدا (لام) بضووكة ئةويش بةو مةرجة كة لة ثصش وشةي (الله)دا ثيتصكي ذصردار (مَكْسور) نةهاتبص ضونكة لةو كاتةشدا لام هةر بة بضووكي دةخوصنرصتةوة وةكو: (بسمِ الله ، بِهِ الله ، لِله).

 

 

  8- خوصندنةوةي ثيتي (’’ر’’):

    ثيتي (أص) لة بنةأةتدا بة طةورةيي دةخوصنرصتةوة وة جاري واش هةية كة دةتوانرص بة هةردوو حالَةتةكة بخوصنرصتةوة.

 

 

أ-  ثيتي (أص)ي طةورة [حرف الراء المفخمة]:

   ئةم ثيتة بة طةورةيي ئةخوصنرصتةوة ئةطةر بةم شصوانةي خوارةوة بوو:

1- خؤي (سةر) يا (بؤر)ي هةبص وةكو لة (رَبَّنا ، رُزُقنا).

2- خؤي زةننةي هةبص بةلآم ثيتي ثصشةوةي (سةر) يا (بؤر)ي ببص وةكو: (بًرْق ، كُرْسي).

3- ئةطةر خؤي زةننةي هةبص ثيتي ثصشةوةي (ذصر)ي هةبص بةلآم (ذصر)ةكة (اَصلي) نةبوو بةلَكو توشهاتي (عارضي) بوو وةكو: (اِرْجعوا ، أن أرتبتم).

4- ئةطةر خؤي زةننةي هةبوو وة ثيتي ثصشةوةي (ذصر)ي هةبوو وة ذصرةكةش (اصلي) بوو بةلآم ثيتي دواوةي يةكصك بوو لة ثيتةكاني (استعلاء) كة حةوت ثيتن: ٍٍ( ط ، ص ، ض ، ق ، غ ، ظ ، خ ) وةكو ( مِرْصاد ، قِرْطاص ، فِرْقة ..).

5- ئةطةر خؤي زةننةي (عارض)ي هةبوو واتة لة سةري وةستا بووي، بةلآم ثيتي ثصشةوةي زةننةي هةبوو وة ثيتي ثصشتري ئةويش بؤر يا سةري هةبوو وةكو: (والعَصْر ، لَفي خُسْر).

 

 

 

ب-  ثيتي (أص)ي بضووك ٍٍٍ[حرف الراء المرققة]:

 

   ئةم ثيتة بة بضووكي دةخوصنرصتةوة هةر كاتصك بةم شصوةيةي خوارةوة هات:

1- خؤي (ذصر)ي هةبص وةكو (رِجال ، و الفجرِ ، في الرِقاب).

2- خؤي زةننةي بص بةلآم ثيتي ثصشةوةي ذصرةي (اصلي) بص، وة لة دوايةوة ثيتي (استعلاء) نةبص وةكو: (فِرْعون ، شِرْذمة).

3- ئةطةر خؤي زةننةي هةبوو لة كؤتايي وشةيةكدا و ثيتي ثصشةوةشي ذصري (اصلي) هةبص و طةيشت بة ثيتصكي (استعلاء) وةكو (ولا تصعِرْ خدك ، فأصبِرْ صَبرا).

4- ئةطةر خؤي زةننةي هةبوو وة لة ثصشةوةي هةر ثيتصكي زةننةدار بوو بةو مةرجة ثيتي (استعلاء) نةبوو، وة لة ثصشتري ئةوانيشةوة ثيتصكي ذصردار هةبوو وةكو: (الذِكْرْ ، السخْرْ).

5- ئةطةر بة زةننةداري لة ثاش (ي)يةكي زةننةدار هات وةكو: (قَديْر ، خَبيْر).

 

 

ج-  (أص)ي بضوك و طةورة ٍ[جواز الحالتين]: 

1- خؤي زةننةي هةبوو وة ثيتي ثصشةوةي ذصري هةبوو طةيشت بة ثيتي (استعلاء) كة ذصردار بص وةكو: (فِرْق).

2- ئةطةر خؤي زةننةدار بص و لة دواي ثيتصكي ذصرداري (استعلاء) هاتبص كة ئةويش لة دواي ثيتصكي ذصردار هاتبص.. وةكو (مِصر).

 

9-  خوصندنةوةي ثيتي (ضاد):

  ثيتي (ضاد) تةنها لة زماني عةرةبيدا هةية بؤية بة زماني عةرةبي دةلَصن (لغة الضاد)جا طوتني ئةم ثيتة طرانة تةنانةت لة سةر خاوةني زمانةكةش.. بؤية دةبينين بووةتة كؤسثصكي طةورة لةبةردةم هةمواندا بة تايبةت نوصذكةر كة أؤذي بة لاي كةمةوة (34) جار ئةم ثيتة  لة نوصذةكةيدا دووبارة دةكاتةوة.. خؤ ئةطةر بة هةلَة بووترص ئةوا نوصذةكةش نادروست دةبص..

   جاران بؤ ئةوةي لة ثيتي (ض) دوور بخرصتةوة كردوويانة بة (لَ).. هةندصكي تريش وةك (ظ) ئةيلَصن و وا ئةزانن ئةوة نيشانةيةكي أؤشنبيري’ية، بصطومان هةردوو ووتنةكة ناتةواوة ضونكة هةردوو ثيتي (ظ) و (لَ) مةخرةجي تايبةتيان هةية و جياوازن لة مةخرةج و سيفةتي (ض)ةوة.