حوكمي تةجويد |
|
ثةيأةوي كردني ئةم زانياري’ية لة خوصندني قورئاندا (فةرزي عةينة) واتة ئةوةي لة كاتي خوصندنةوةي قورئان دا ثةيأةي تةجويد نةكا ئةوة طوناهبارة و سزاي لاي خوا ئةبص.
بةلآم زانيني ئةم زانياري’ (تجويد)ة، واتة هؤ و بةلَطةي ئةو دةستوور و أص و شوصنة (فةرزي كيفاية)ية بة واتايةكي ديكة دةبص لة ولآتدا كةسانصك ببن بزانن بؤضي ئةوة وا دةخوصنرصتةوة و وا ناخوصنرصتةوة.
جا كة زانياري’يةك ئةوةندة طرنط و بايةخدار بص زؤر ثصويستة موسلَمان شتصكي لص بزانص و ئاطاداريي بةسةر’دا هةبص، بؤية وا بةثصي توانا و ئةوةندةي ئةمأؤ بة ثصويستي بزانين بؤ خوشك و برا قورئان ثةروةرةكانم ثصشكةشتان ئةكةم:
1- خوصندني (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) ثصش دةستكردن بة خوصندنةوةي قورئان سووننةتة..كة ئةتوانرص لةطةلَ (بسم الله الرحمن الرحيم) دا بةسةر يةكةوة بخوصندرصتةوة يا دةتوانرص بة جياوازيش بخوصنرصتةوة.
2- خوصندني (بسم الله الرحمن الرحيم) زؤر ثصويستة لة دةستكردن بة خوصندني سووأةتةكان’دا جطة لة سووأةتي (التوبة) وة ئةتوانرص بةسةر يةكةوة لةطةلَ (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) بخوصنرص و ئةشتوانرص بة جياواز بخوصنرصتةوة.
3- بةيةكطةيشتني نووني زةننةدار (النون الساكنة) يا (تنوين) لةطةلَ ثيتةكاني زماني عةرةبي’دا.
ئةثرسي نووني زةننةدار ضي’ية؟ واتة ثيتي (نون) كة زةنةي (سكون) هةبص. واتة (نون) صك كة نة (سةر) نة (ذصر) وة نة (بؤر)ي ببص.
دةشثرسي: (تنوين) ضي’ية..؟ بريتي’ية لة دروست’كردني (نون)صكي زةننةدار لة كؤتايي هةر ناو(اسم)صكةوة كة حالَةتةكةي واي داواكردووة كة بؤي دروست بكرص بة بص ئةوةي بنووسرص بةلَكو بة نيشانةي (دوو سةر) يا (دوو ذصر) يا (دوو بؤر) دياريان كردووة.
جا بؤ ئةم بةيةكطةيشتنة بيست و هةشت ثيتةكةي زماني عةرةبي دةكرصن بة ضوار بةشةوة. واتة بةيةكطةيشتني نوني زةنةدار يا (تنوين) لةطةلَ ثيتةكاندا ضوار حالَةتي هةيةكة ئةمانةن:
| أ. حالَةتي (اِظهار) |
واتة ئاشكراكردن و دةرخستني نون بة بص مينطة (غنة)، ئةوةش كاتصك دروست’دةبص كة نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ شةش ثيت لةو بيست و هةشت ثيتةي زماني عةرةبي بة يةك بطةن:
ئةو شةش ثيتانة ثصيان دةطوترص ثيتةكاني (اظهار) يا ثيتةكاني (حلق) ئةوانيش بريتين لة: ( أ ، ه ، ع ، غ ، ح ، خ ).
هؤي دروست بووني ئةم حالَةتةش ئةوةية كة مةخرةجي نون دوورة لة مةخرةجي ئةو شةش ثيتةوة.
هةندص لة زانايانيش ئةو شةش ثيتة دةكةن بة سص بةشةوة بؤ زياد و كةمي ئةو ئاشكراكردنة:-
1- (اظهار)ي زؤر لة (أ ، ه) دا.
2- (اظهار)ي مامناوةندي لة (ع ، ح)دا.
3- (اظهار)ي كةم لة (غ ، خ)دا.
نموونةي (اِظهار)
تةنوين | نوني زةنةدار لة دوو وشةدا | نوني زةنةدار لة يةك وشةدا | ثيتةكان |
رَسولٌ أَمين | مَنْ امَن | يَنْأون | أ |
سَلامٌ هِي | اِنْ هو | يَنْهَون | ه |
حَكيماٌ عَليماََ | مَنْ عَلِم | يَنْعِق | ع |
عَزيزٌ غَفور | مَنْ غَل | يَنْغضون | غ |
عَليمٌ حَكيم | مِنْ حَسنة | يَنْحتون | ح |
قَومٌ خَصمون | مِنْ خَير | مُنْخَنقة | خ |
| ب. حالَةتي (اِقلاب) |
اقلاب واتة هةلَطصأانةوة ياطؤأيني نون بة ميم لة كاتي بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يان تةنوين لةطةلَ ثيتي (ب) بةو مةرجةي هاوكات لةطةلَ طؤأينةكةدا كةمصك مينطة(غنة)شي بؤ دروست ببص :
ئةي مينطة ضي’ية؟ مينطة يا (غنة) بريتي’ية لة دةنطصك كة لة لووتدا دروست ئةبص و زمان هيض دةوري لة دروستكردني’دا ني’ية.
ئةندازةي (غنة)ش دوو حةرةكةية، وة لة حالَةتي (اِدغام) و (اِقلاب) و (اِخفاء)دا روو دةدا. نمونةي (اِقلاب) وةك ئةمانة:
( أَنْبياء ، مِنْ بَعد ، سميعٌ بَصير ، أَليمٌ بِما كانوا ).
| ج. حالَةتي (اِخفاء) |
اخفاء واتة شاردنةوةي دةنطي نون بة مةرجي دروست بووني مينطة لة كاتي بةيةكطةيشتني نوني زةننةدار يا تةنوين لةطةلَ ثانزة ثيت لة ثيتةكاني زماني عةرةبي’دا. ئةم حالَةتة لة نصوان حالَةتي (اِظهار) و (اِدغام) داية، واتة نة دةرخستن و ئاشكراكردني تةواوة و نة تص’هةلَكصش و طوم’كردني تةواوة.
ثيتةكاني (اِخفاء) ئةم ثانزةيةن:
( ث ، ج ، ذ ، ز ، س ، ص ، ض ، ظ ، ف ، ش ، ط ، د ، ت ، ق ، ك ) كة لة سةرةتاي ووشةكاني ئةم شعرةدا كؤكراونةوة:
| صف ذا ثنـاكـم جــاد شخص قـدسـمـا دم طيبـــا زد فــي تقـي ضـع ظـالـمــا |
|
هةندصك لة زاناياني تةجويد اخفاء دةكةن بة سص بةشةوة: كةم و زؤر و مامناوةندي.
1- لةطةلَ ثيتي ( ط ، د ، ت )دا (اخفاء) ي زؤرة.
2- لةطةلَ ثيتي ( ق ، ك )دا (أخفاء) ي كةمة.
3- لةطةلَ ثيتي ( ث ، ج ، ذ ، ز ، س ، ص ، ض ، ظ ، ف ، ش ) دا (اخفاء) ي مام ناوةندي’ية.